Pacjent zgłaszający się na pierwszą wizytę ortodontyczną, poza wywiadem medycznym i badaniem ogólno-stomatologicznym jest diagnozowany pod kątem istnienia zaburzeń ortodontycznych tj. wady zgryzu, wad zębowych, widocznych asymetrii oraz zaburzeń proporcji i profilu twarzy.
Pacjent uzyskuje wstępną diagnozę a także informację o potrzebie lub braku potrzeby dalszego postępowania diagnostycznego.
Jeżeli stan narządu żucia jest adekwatny do wieku pacjenta a zęby są ustawione prawidłowo w zgryzie lub ich wyrzynanie nie będzie napotykało na przeszkody, zaleca się kolejną wizytę kontrolną za kilka miesięcy, najdalej za pół roku.
Jeżeli istnieją jakiekolwiek wątpliwości lub jest widoczna wada zębowa lub zgryzowa albo istnieją powody do powstania i rozwoju takiej wady, należy rozpocząć czynności diagnostyczne dające pełniejszy obraz i pozwalające precyzyjnie określić sytuację.
Najważniejszym i pierwszym badaniem RTG jest pantomogram pokazujący wszystkie struktury kostne szczęki i żuchwy wraz z zębami. Pantomogram jest rutynowym badaniem dla każdego pacjenta ortodontycznego po 9 roku życia. Ponadto dodatkowe badanie radiologiczne w postaci zdjęcia cefalometrycznego bocznego umożliwia ocenę ułożenia kości szczęki i żuchwy w obrębie części twarzowej czaszki i umożliwia precyzyjne pomiary cefalometryczne pomocne przy planowaniu leczenia ortodontycznego.
Szczegółowym i bardzo obrazowym badaniem jest tomografia 3D. Obrazowanie przestrzenne daje dokładny obraz struktur kostnych i zębowych których nie widać
w innych rodzajach zdjęć radiologicznych.
Zazwyczaj na pierwszej wizycie pobierane są również wyciski łuków zębowych aby wykonać modele diagnostyczne potrzebne do dalszych analiz i pomiarów oraz jako modele dokumentujące wyjściowe ustawienie zębów przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego.
Powyższą dokumentację uzupełniają fotografie wewnątrzustne i zewnątrzustne (rysy twarzy, symetria, profil).
Dodatkowo wywiad i historia ewentualnego wcześniejszego leczenia otodontycznego pozwala na dokładną analizę i ocenę wady zgryzu jak również stanowi podstawę do zaplanowania leczenia ortodontycznego.